Opinie
Op zoek naar nieuwe global partnerships...
De kredietcrisis is niet alleen van invloed in onze portemonnee maar ook op ons denken. Spiritualiteit en levensbeschouwing spelen weer een significante rol. De monopoliepositie van het Westen als rolmodel voor de rest van de wereld is duidelijk tanende. Dat maakt de vraag waar we het wel over eens kunnen zijn in de komende jaren des te spannender.
We moeten ons bezinnen op nieuwe attitudes, en een actieve rol willen spelen in relatie tot andere werelddelen. Nadenken over gedeelde waarden, nieuwe samenwerkingsmodellen bedenken tussen de civil society, instituten, parlement en gouvernement en vooral via welke methodieken dan wel. Cultuur speelt daarbij een belangrijke rol . Europa is immers een ontmoetings- en marktplaats van culturen: Amsterdam heeft inmiddels 177 verschillende nationaliteiten; New York 150.
Wat het cultuurbeleid betreft heeft Nederland recentelijk een model omarmd dat eerder lijkt te leiden naar institutionalisering van de vigerende consensus dan tot versterking van de authenticiteit en originaliteit van kunstenaars, kunst- en cultuurinstellingen. We worden aangespoord om trots te zijn op onze cultuur, op Nederland, op dingen die ons met elkaar verbinden, vaderlandsliefde gebruiken om te inspireren, trots mogen we niet alleen overlaten aan Rita Verdonk en Wilders, aldus o.m. Wouter Bos: we moeten kennelijk een beschaafde vorm van nationalisme ontwikkelen. Wat betekenen de woorden dat kunst en cultuur "schurend moeten zijn en niet behorend tot de consensus" (Frans Timmermans) dan nog in de praktijk? Het lijkt er steeds meer op dat divergente opvattingen en praktijken gelijkgeschakeld moeten worden om een van staatswege bedacht beeld van Nederland en de Nederlandse cultuur zo niet van boven af op te leggen, dan toch zeker te bevorderen en financieel te ondersteunen.
We hebben duidelijk te maken met een toename van de hang naar representativiteit, het versterken van het Nederlandse imago en het uitdragen van het eigene in het buitenland door dit kabinet. Dat is op zichzelf begrijpelijk. Er is tenslotte niet zoveel anders waarmee ons fiere en trotse Koninkrijk zich in het buitenland kan sieren dan het Concertgebouworkest, Victor & Rolf, André Rieu, het Nederlands Dans Theater en Marlene Dumas. Dat dit alles met kunst- en cultuurbeleid, het ontwikkelen van burgerschap en het streven naar een integrerende rol voor de cultuur in ons land en Europa weinig te maken heeft, moet dan kennelijk maar op de koop toe genomen worden.
Gelukkig zijn er ook kunstenaars, intellectuelen, kunst- en cultuurinstellingen die zelf aan de slag gaan, ook als ze niet in het matrixje van de overheid passen. Geheel onopgemerkt door het officiële beleid zijn ze overal in Europa, maar ook daarbuiten, doende zichzelf en Europa opnieuw uit te vinden. Een van de dingen die daarbij opvalt is de energie en de enorme kennis over de initiatieven die over de grenzen, eveneens in het onofficiële circuit, plaatsvinden. Maar ook de transgenerationele praktijk die zich hierbij heeft ontwikkeld. Dat kan er toe leiden dat ervaren politici, jonge kunstenaars en journalisten met elkaar initiatieven ontplooien en nieuwe lijnen uitzetten.
Issues als nieuw leiderschap, nieuwe economische orde, klimaatbeheersing, humanitaire, ethische en juridische consequenties van de kredietcrisis zijn het onderwerp van gesprek. Maar ook de toekomst van een pluriforme samenleving zonder uitsluiting. Geheel in lijn met de moderne praktijk van de multi taskende jonge kosmopoliet. De hang naar bekende structuren, symbolen en representatieve cultuur kan niet anders dan gedoemd zijn de boot te missen. Het zijn tenslotte niet de nationale staten die Europa zullen vormgeven, maar de burgers die zich los van opgelegde nieuwe nationalismen inzetten voor een echte civil society, waarin de burgers, dus ook de kunstenaars, dwars door de disciplines en niet gehinderd door politieke of ideologische grenzen, zich inzetten voor de vernieuwing van onze planeet. Merkwaardig dat we in Nederland een tegengestelde beweging waarnemen.
Linda Bouws
directeur
Dit artikel werd gepubliceerd in Het Parool van 4 februari 2009. De lange versie is te lezen in de Felix Meritis krant februari/maart 2009.
