Felix Meritis - Europees centrum voor kunst, cultuur en wetenschap

woensdag 26 januari 2011

Wegbereider voor verdiepend debat en open ideeënuitwisseling: Linda Bouws, directeur Felix Meritis

Linda Bouws is sinds 2002 directeur van Felix Meritis, onafhankelijk Europees centrum voor kunst, cultuur en wetenschap en een (inter)nationale ontmoetingsplaats in het hartje van Amsterdam. Een kennismaking...

Bouws speelt sinds 1979 een actieve rol in de cultuurwereld, met name in de kunsten, media, cultuurpolitiek en internationale samenwerking. Van 1982 tot 1988 was zij organisator en researcher voor verschillende activiteiten van het Theater Instituut Nederland. In deze laatste periode raakte Linda Bouws betrokken bij het Shaffytheater, gehuisvest in het pand Felix Meritis. Tijdens haar studie Nederlands en theaterwetenschap, bezocht zij de voorstellingen en leerde in het café van het theater geestverwanten kennen. Vanuit het Theater Instituut Nederland werd zij vervolgens gevraagd als mede-organisator van de manifestatie Amsterdam Culturele Hoofdstad van Europa 1987 - Een toekomst voor ideeën. Tijdens die manifestatie maakte zij samen met anderen videoregistraties van concerten, dans- en theatervoorstellingen.

Die registraties vormden de basis voor het Kunstkanaal, een nieuwe zender die Linda Bouws tot 2000 zou leiden. Het Kunstkanaal presenteerde de vernieuwing in de podiumkunsten aan een omvangrijk publiek in de grootste steden van Nederland. Het Kunstkanaal functioneerde op basis van gedeelde betrokkenheid en wederzijds vertrouwen. In 1988 vond Kunstkanaal een permanente locatie in Felix Meritis. Door de gedeelde interesses van Kunstkanaal en Felix Meritis werd Bouws al snel gevraagd toe te treden tot het bestuur van Felix Meritis.

Haar toenemende betrokkenheid bij Felix Meritis leidde er toe dat zij op 1 januari 2002 tot directeur werd benoemd. Een niet geringe opgave omdat Felix Meritis toen voor de tweede keer in zijn bestaan door een diep dal ging; het gebouw was in verval geraakt, de avant-garde van de podiumkunst en het bijbehorende publiek hadden hun heil allang elders gezocht en Felix Meritis was zijn subsidies kwijtgeraakt.

Maar onder leiding van Bouws' voorganger Steve Austen was wel de kiem gelegd voor een nieuwe draai aan de programmering. Onder Steve's leiding was Felix Meritis een podium geworden voor het gesprek over de toekomst van Europa. Samen met anderen smeedde hij een netwerk van kunstenaars, denkers en doeners uit het oude en nieuwe Europa, vooral de nieuwe democratieën uit het voormalige Oostblok; eerst onder de naam Gulliver, tegenwoordig onder het predikaat A Soul for Europe.

Op die nieuwe traditie is Linda Bouws gaan voortborduren. Zo begon zij met programma's zoals de Nacht van de Filosofie, daarop volgden de Globaliseringslezingen, waarin de internationalisering van de wereld werd onderzocht en bekritiseerd. Een grote tentoonstelling over de islam in de Nieuwe Kerk vormde het startpunt van een serie debatten en andere activiteiten in het kader van Europa onder de halve maan. Een project (als één van de eerste in Nederland) over de rol van de nieuwe immigranten en hun religie in het christelijke Europa.

Met de activiteitenserie I have a dream ... -naar de fameuze speech van Martin Luther King uit 1963 tijdens de Mars naar Washington voor Banen en Vrijheid- zette Linda Bouws een onderzoek in gang naar de visies over de toekomst die zij zo miste in het cultuur-politieke en publieke debat in Nederland. De Nacht van de Rechtsstaat is een vergelijkbare verkenning van de rol en de grenzen van het fundament onder de Nederlandse democratie. Is de rechtsstaat de strenge, toornige handhaver van recht en orde in een steeds meer verdeelde maatschappij, of moet hij juist een bindende en verzoenende rol spelen?

Linda Bouws werkt met deze programmering sinds 2002 zeer gestaag aan de samenwerking met vele partners en adviseurs van buiten, die een vrijplaats willen bieden waar mensen elkaar verbaal uitdagen en inspireren. Hierbij kunnen contact en debat, ideeënuitwisseling en samenwerking tussen mensen van verschillende nationaliteiten en disciplines de gemeenschap van burgers verder brengen. Het netwerk van Felix Meritis bestaat dan ook uit burgers, intellectuelen, wetenschappers, kunstenaars, whizzkids en pioniers, politici en vooral ook mensen die niet te vangen zijn in één categorie. Deze open en nieuwsgierige sfeer staat in scherp contrast tot de verharding en verbittering van het debat in de politiek, de media en op straat, dat zich steeds meer concentreert op schijnbaar onoverbrugbare verschillen en tegenstellingen tussen stromingen, culturen en politieke groeperingen in Nederland en Europa.

Vandaag de dag runt Linda Bouws een cultureel centrum met een jaarlijks budget van bijna twee en half  miljoen euro, waarvan slechts 5 procent afkomstig is uit een structurele subsidie van de gemeente Amsterdam. De activiteiten die bijna iedere dag van het jaar in het gebouw plaatsvinden, worden bekostigd uit partnerships, projectsubsidies, opdrachten, eigen middelen en bijdragen van sponsors. De afgelopen jaren konden steeds afgesloten worden met een bescheiden positief saldo.

Tussen de bedrijven door is de interne organisatie van Felix Meritis op een belangrijk professioneel hoger niveau gebracht, is het financieel gezond gemaakt en zijn met Felix Meritis Beheer fondsen bijeengebracht om het beeldbepalende monument te restaureren. Een taaie strijd, die onder leiding van Linda Bouws toch met behoud van de onderlinge harmonie met de vele belanghebbenden en betrokkenen tot een goed einde is gebracht. De Concertzaal kreeg een nieuwe verflaag en luchtverversingsinstallatie en de voorheen geblindeerde en monumentale ramen zijn nu geopend, met uitzicht op de rondgang van het ovale achterhuis. Tenslotte werden de eeuwenoude houten plafondbalken in de Shaffyzaal ontdaan van een voortwoekerende zwam en werden nieuwe balken via een uniek hijssysteem omhoog getakeld en geplaatst in het plafond; een gigantische operatie.

Nu het pand, de interne organisatie en de exploitatie op orde zijn, zal Felix Meritis zichzelf de komende tijd  helder positioneren en voorbereiden op een nieuwe tijd onder een nieuwe politieke werkelijkheid; een tijdgeest die drastische bezuinigingen op de subsidies voor de kunsten en culturele activiteiten noodzakelijk vindt, en eist dat kunstenaars en culturele instellingen op zoek gaan naar eigen inkomsten.

Felix Meritis stelt zichzelf hierbij tot taak om de zalen en de programmering verder te verrijken, onder meer door de podiumkunsten terug te brengen in Felix Meritis. Verder zal Felix Meritis nieuwe doelgroepen blijven benaderen, zowel in het bedrijfsleven, kunsten en wetenschappen als bij maatschappelijke en culturele instellingen. Zo heeft Linda Bouws recent een denktank in het leven geroepen die als doel heeft een initiërende rol te spelen in de opinievorming rond actuele, internationale, nationale, lokale en cultuurpolitieke ontwikkelingen. Bouws zal daarbinnen maar ook (ver) daarbuiten blijven zoeken naar individuen en groepen mensen die hetzelfde commitment delen. Een zeker optimisme, een zeker geloof in de vooruitgang van de menselijke beschaving, wars van de angst en het antagonisme die ons omgeven.

Foto: Maarten Brinkgreve

Afdrukken