dinsdag 21 juni 2011 / Kunst & Filosofie
Felix & Sofie: Markies de Sade of de rotte plekken in de Verlichting
"Ja, neuk me, Noirceuil, het is heerlijk hoer te zijn van de beul van mijn ouders; maak dat mijn geil stroomt in plaats van mijn tranen". Deze even schandalige als opmerkelijke woorden komen uit de mond van Juliette, een van de hoofdpersonages uit het werk van Donantien Alphonse François de Sade (1740 - 1814), beter bekend als Markies de Sade.
Programma
20:00 - Inleiding door Marcel Zuijderland
20:15 - Sade en de Verlichting
Juliette is de onbetwiste heldin van Sade. Zij had zich bevrijd van alle morele en religieuze conventies om een volstrekt zedeloos leven te leiden gewijd aan misdaad en wellust. Juliette doet daarmee niets verkeerd in de ogen van Sade. Sterker nog, ze doet zelfs het goede. Ze geeft enkel gevolg aan de grillen die de natuur haar inblaast, en wat Sade betreft is alleen de natuur maatgevend voor het goede.
Met zijn natuuropvatting werpt Sade een onheilspellende schaduw over het Verlichtingsoptimisme. In plaats van een blijmoedig en van religieuze vooroordelen bevrijde mens, toont De Sade ons een geperverteerde mens die volkomen gelukkig zwelgt in misdaad en obsceniteit.
Sade heeft zo zijn vinger op een zwakke plek in de Verlichting weten te leggen. Zijn werk illustreert hoe met de onmogelijkheid van de rede om het goede in het ware te funderen, bevestiging van het slechte net zo makkelijk een uitkomst van de Verlichting kan zijn. Problematiek die twee eeuwen later uitmondde in de fundamentele Verlichtingskritiek van Adorno en Horkheimer. De originaliteit van Sade is er dan ook in gelegen dat hij als een van de eersten de aandacht op deze 'rotte plekken' in de Verlichting vestigde. Toch mogen we ons afvragen of hij uiteindelijk zelf niet veel 'verderfelijker' was dan de rotte plekken waar hij op wees.
21:15 - Sade en de Literatuur
Met de radicaliteit waarmee Sade het kwaad verbeeldde, heeft hij de grondvesten geslagen voor de mogelijkheid van de literatuur als een amorele vrijplaats. Als een plek om taboes te doorbreken en als een unieke gelegenheid tot onbarmhartige zelfkennis. Daarmee zijn schrijvers als Baudelaire, Flaubert en de Musset, maar ook latere schrijvers als Easton Ellis schatplichtig aan Sade. Alleen daarom al mogen we Sade waarderen. Maar in hoeverre is zijn eigen werk literatuur? Of is het slechts een langdradige melange van pornografie en filosofie?
Met Arnold Heumakers (literair criticus NRC Handelsblad en essayist) en Manon Uphoff (schrijver).
Interview & Moderatie: Marcel Zuijderland en Judith van der Wel.
Er zijn nog geen reacties